004

Гүлнәр Меңдіқұлова: «Оралмандар кеудесін қақпай жүрсін!»

Гүлнәр Меңдіқұлова – Қытайдағы, Еуропадағы, Түркиядағы қазақтар тақырыбына қалам тартқан тарихшының бірі.  Бірақ, мұнысымен танымал емес. Даулы мәлімдемелерімен және кейбір тарихшылардың айтуынша дәйексіз тұжырымдарымен аты шыққан адам. «Қара жорға қазақтың биі емес» деп мәлімдеген  де осы кісі. «Караван» газетіне сұхбат берген Гүлнәр Меңдіқұлова бұл жолы да оралман тақырыбына «тиісе» кетіпті.

image118792

Гүлнәр Меңдіқұлова

Мақала авторы тарихшының мақтауын келістірген екен.«Қара жорға» қазаққа жат!» деген Гүлнәр Меңдіқұлованың сөзі осы бір биді қазақ мәдениетінің символына айналдыруға тырысқандардың төбесінен жай түсірді» депті автор. «Мұндай мәлімдеме жасау үшін сөзсіз кемел білім мен кесек мінез керек» деп қосып қойыпты тағы да. Сосын сұхбатын жасапты.

Байқағанымыз, сұхбатты жүргізіп отырған журналистке тарихшының айтқаны майдай жаққан болуы керек, іші-бауырына кіріп кете жаздапты. Тіпті, арасында отқа май құйып, арандатып жібергенін де байқайсың. Бірақ, орыс басылымдарынан бұдан өзге не күтуге болады?

Сонымен, сұхбатта не делінген? Тарихшының «өткір» айтқан тұстарын төменнен оқи аласыз. 

– Гүлнәр Малбағарқызы, бұдан біраз жыл бұрын сіз «Қара жорға» қазақтың биі емес!» деп мәлімдегеніңізді білеміз. Бұған не себеп болды?  

– «Қара жорғаны» бізге қытайдың қазақтары алып келді және озбырлы түрде қазақ мәдениетіне сіңістіре бастады. Бидің музыкасы бір сарынды, қимыл-қозғалысы бір қалыпты…

Бабаларымызда жауынгердің рухын паш ететін әскери салт-дәстүрлік билер болған. Олар бірсарынды, бірқалыпты емес және «Қара жорғаға» түк қатысы жоқ.

maxresdefault (1)– Бұл биді сопылар ойлап тапқан дейді, осы рас па?
–  Бұлай демес едім. Бірақ, «Қара жорғаның» адамды трансқа түсіретін ерекшелігі бар. Себебі, мұндағы қимыл-қозғалыс медитацияға жақын және адамның психологиялық жағдайына кері әсер етуі мүмкін.

 Қазақстанда бұл би алғаш рет 1932 жылы «Айман- Шолпан» спектаклінде орындалған. Алайда Қытайдан тарихи отанына көшіп келген қазақтар бізге моңғол биін алып келді. Бұл би Қытай мен Моңғолиядағы қазақтар арасында кең таралған.

Мұның бәрін көріп, біліп отырған адам ретінде үнсіз қала алмадым.

– Биге қатысты қандай да бір тарихи деректер бар ма?

– Жоқ, бірде-бір жерде қазақ жігіттерінің «мас адамша қозғалып» билегенін кездестіргем жоқ. Біздің, көшпелілердің табиғаты мұндай «мас» қимыл-қозғалыспен үйлеспейді. 

Мұндай мәлімдеме жасаудан қорықпайсыз ба?

– Қазақ мәдениетінде мұндай бидің жоқ екенін біле тұра неге қорқамын? Мені қолдайтындар көп. Себебі, адамдар бұл бидің өздеріне жат екенін сезеді. Сізге, Эйфель мұнарасын қазақ салды десе сенбейсіз ғой, солай емес пе? Бұл да сол сияқты.

Шетелдегі қазақ диаспорасын, жалпы оралмандар тақырыбын зерттеуге не себеп болды?

 90 жылдары қазақтар тарихи отанына орала бастады. Бұл тақырыпты көтеру маңызды болатын.

 Келмесін демейміз, келсін. Бірақ кім, қалай оралып жатыр? Бұрынғы тұрған жерінде қалай өмір сүрді?  Неге көшіп келгісі келді? Болашақта не ойлағаны бар? Мұның бәрі оралмандардың бейімделуіне көмектесетін мәселелер болатын.

22315– Қазақтардың Отанына оралуының басқа да себептері бар дейді…

– Нені айтып отырғаныңызды түсініп отырмын. Кейбір сауатсыз ғалымдар: «Қандастар қазақ санын көбейту үшін көшіп келіп жатыр» дейді. Бірақ, 2015 жылға дейінгі деректі қарасақ 24 жылда Қазақстанға 956 мың қазақ көшіп келген. Тіпті миллионға да жетпейді. Сондықтан бұл арада санды ойнатқан дұрыс емес.

– Жергілікті халық оралмандарды жақтыра бермейтін жағдай қалыптасты (журналист мұны қайдан алып отыр?авт. ).  «Оларға жер, баспана, жәрдемақы беріледі, сонда біз тоқалдан тудық па?» деген әңгімелер айтылады. Осы негативтен арылудың жолы бар ма?

Екі жақпен де жұмыс істеу керек. Біріншіден, оралмандар өзін тәртіпті ұстауы тиіс. Кеудесін қақпауы керек және осында тұрып келе жатқан адамдармен жағаласпауы қажет. Әйтпесе, шынымен де осында келе сала ауыздары көпіріп: «Мен тарихи отаныма оралдым» дейді.

Оралдың екен, ел қатарлы өмір сүр. Жұмыс істе. Осындағы тұрғындардың асына таласпа.

05Бір жағдайға куәмін, осыдан үш жыл бұрын Моңғолиядан келген «оралманка» Көкшетаудағы мектеп директорының атына үсті-үстіне арыз жазады. Әлгі директор мектепке еңбегі сіңген адам еді. Ақыры, әлгі әйелдің арызына сенген жергілікті билік директорды орнынан алып тастайды. 
Мені осындай жағдай таң қалдырады.

Осы оралмандарға жұмыс істеуге кім кедергі келтіріп отыр? Сосын олар бір жаман тенденцияны қалыптастырып алды. Бірнәрсе бола  қалса Президентке жазады. Бұдан жергілікті билік те қорқып қалған…

– Жалпы, оралмандарға осы ортаға сіңісуге не кедергі келтіріп отыр?
–  Бастапқыда бұл орыс тілі еді. Бірақ, қазір жағдай өзгерді. Қазақтілді аудитория өсті, үлкейді. Оралмандарды қолдау орталықтары ашылды. Анығында, бір уақытта қазақстандық қоғамның қандастарға деген ниеті түзу еді, бірақ олар «қылық» шығара бастағасын оралманға деген көзқарас та күрт өзгерді.

Сұхбатының соңын тарихшы: «біз барлығымыз қазақстандықпыз» деп аяқтапты.

Айтпақшы, бір жылдары Гүлнәр Меңдіқұлова Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ғылым бөлімін басқарған. Бұл кісі бұлай айтса, басқалары не дейді?

Байқаймыз, орыс басылымдары қандастарға қарсы ақпараттық шабуылды бастап жіберген сияқты. Әйтпесе журналисте, тарихшы да қоса сынайтындай қандастар не бүлдіріп қойды?!..

Дайындаған, Думан БЫҚАЙ

73 пікір

  1. Серікгүл

    Сіздің бұл пікіріңіз мүлдем қателік.Оралмандар,Оралмандар деп жамандап,ғайбаттауыңыз дұрыс емес. Тарихтан қандай қабарыңыз бар. Нені дəлелдеп,қандай атақ ,қандай марапат алып едіңіз. Тілін,дінін,дəстүрін-салтын сақтап келген сол Оралмандардай болсын əр қазақ. Біз бəріміз- қаны бір Қазақпыз. Арамыздан сіздердей көзі ашық деген азаматтың өзі осылай сөздер жазып,бөліп-жарып отқасын басқасынан не қайыр. Сол сіз кеудесін қақпасын деп отырған Оралмандар аш қалсада қол жайып қайыр сұрап,ешкімнің нанына ортақтаспайтын намысы биік қазақ.

  2. Гулнур сиз озиниз катты кетип откан жоксызба аузыга келгенди оттап шати Берми не шетелдеги казактар Оз елне келсе не болты сол жетискеннен кеттима келема саган саган масел Болып откан жок

  3. Долда Ерке

    Мәңгі құл овна көшіп келген оралмандар саны 1 мил. болса, 26 жылдан бері олардан қанша ұрпақ тарады, кәзір араларыңызда жұрген 2 жастың бірі аке шешесі оралман.20 жыл бойы орыс тілден шаршап аузына құм құйғандай үндемей келді, жұмысқа кірейін десе алдынан Меңгі құловна сияқты біреулер шығады немесе Таня Гарбачова дегендер алдынан шығады,өкіметтен үмітін үзген олар, малын бағып,қара жұмысын істеп,еңбекшілдігінен кейбір тұрғын халықтан жағдайы алде қайда жақсы тұрады.Ішіңіз күйсе ерінбей,жалықпай жұмыс істеңйз!

  4. Зорро

    Осындай тілші сымақпен тарихшы сымақтар өз қазағын жау көріп елдің несібесін өз бауырынан қызғанып жүргенде басқа ұлттар елде білгенін істеп байып жүр, бұған қалай жының келмейді, сауысқан сияқты басың бірікпей, бір-біріңді жамандап жүргенде басқа елге жем боларсын 31-33 жылжағыдай.

  5. Жақсылық

    Ит үреді, керуен көшеді, Елу жылда ел жаңа, жүз жылда қазан жаңа. Қазаққа тек қазақтың жаны ашиды. Мықты болса қазақ жерінде қайдағы бір қазаққа үш қайнаса сорпасы қосылмайтын, шошқаның етін жеп, арақ ішіп, ұлттық сананы улап жатқан ит пен құстарға айтсын мұндай әңгімені. Алла қаласа мұндай орыс саналы қатындар кетеді, жаңа қазақи ұрпақ қалыптасады, оралман деп отырған қазақтарың бұл жерге сіңеді, сосын бір тұтас ел боламыз. Бірақ ол күннің ауылы әлі алыс. Сабыр керек. Айналайын ағайындар, тату-тәтті бірлікте болайық, оянайық. Әйтпесе арамызда Батыраш пен Қотыраштар әлі толып жүр. Қара қытай қаптаса, сары орысты әкеңдей көресің болайын деп тұр. Мәселе оралманнан туындамайды. Мәселе сол қытай мен орыстан.

  6. Алтай

    “Қара жорға” ежелден келе жатқан қазақтың ұлттық биі!! Қытайдағы және Моңғолиядағы қазақтарда осы күнге дейін сақталып келген ұлттық би!!! Егер ол сен айтқандай “моңғолдың биі” болса онда оған қырғыздар неге таласады? Жалпы көшпенділерге ортақ мәдени және әлеуметтік құндылықтар барын зерттеуші сіз жақсы білуге тиістісіз!! Мысалы, көшпенді халыққа ортақ- кигіз үй менікі немесе қымыз менікі деп таласуға келмейді… Сол секілді “Қара жорға” биі. Бәріне ортақ қимыл элементтері болуы мүмкін. Соған қарап бұл “қазақтың биі емес моңғолдың биі” деп өзін диаспора зертеуші тарихшымын деп айтып отырған кісіге не деуге болады???

  7. Қойбағар

    Әй Малбағарқызы! Ауызыңа не келсе соны айту үшін осы сұқхбатты бердің бе? Саған қор болған қайран тарих!
    Одан да мал бақпадың ба? бірақ ол сен секілді орысша шүдірлеп өскендерге де болмас? Саған айтарым: елге ақыл айтқанша өзің де қышыған жеріңді қасымай тыныш жүр! Шеттегі қазақты зерттеймін деп әуре болма! Өзің дұрыстал!

  8. Муниса

    Гулнар ханим сызде кеуденызды какпай журыныз ойланып сойлеген дурыс коп олай оттай берменыз тарихшы мын

  9. Куттыкыз

    Малбагаркызына урсайын десем баска агайындар катырып жазыпты. Дурыс айткансыздар,барекелди!Осындай создермен кейин Малбагаркызына не керек, косыламын сиздерге.

  10. қазақ

    егер сізге “оралман” унамаса, қанша зертегенмен бәрі бір дұрыс нәтиже , дұрыс тұжырым шығара алмайсыз, ондай нәтижені сізбен көзқарасы бірдей журналист арқылы халыққа таратсаң,онда тек жұртты адастырғаннан басқа ешдеме таппайсың!

  11. Жәйір

    Қазақ халқы ежелден “елге ел қосылса құт” дегенді ұстанған халық. “Елге ел қосылса жұт” дегенді қай ата-бабасы айтты екен оның. Алайда елдің арасына ірткі салып, бір қазақты екіге бөлгісі келетін осындай “ел бүлдіргіш” ала тайлар “Ит үреді, керуен көшедінің” кебін киіп қала беретіні белгілі жағдай. Қой терісін жамылған қасқыр, іштен жейтін жегі құрт қой бұл. “Атың шықпаса жер өрте” деген осыларға қаратылып айтылса керек. Ел, бірлігін, халықтың тыныштығын ойлайтын бұл заманда ғалымсымақтың сабан астынан су жүгіртіп, ел арасына лаң салып, қазақты қазаққа қарсы қойғанынан ұтатыны не екен? Ауыз өзімдікі деп көки беретіндердің аузы не демейді. Бұның айтқандарына сабырлықпен жауап беру керек. кейде тіпті осындайларға сөз шығындаудың да қажеті шамалы шығар…

  12. алмас

    алдымен мақаланы толық оқып сосын талқыға салуларыңызды сұраймын. әр адамда жеке ой болады. ол оймен санасу және оны түсіну үшін де ақыл, білім керек екен-ау. кеше ғана қазақ тарихына байланысты орыстар не демеді. кім соған қандай жауап қайтарды. өңшең қорқақ.

  13. алмас

    алдымен мақаланы толық оқып сосын талқыға салуларыңызды сұраймын. әр адамда жеке ой болады. ол оймен санасу және оны түсіну үшін де ақыл, білім керек екен-ау. кеше ғана қазақ тарихына байланысты орыстар не демеді. кім соған қандай жауап қайтарды. өңшең қорқақ.

  14. алмас

    алдымен мақаланы толық оқып сосын талқыға салуларыңызды сұраймын. әр адамда жеке ой болады. ол оймен санасу және оны түсіну үшін де ақыл, білім керек екен-ау. кеше ғана қазақ тарихына байланысты орыстар не демеді. кім соған қандай жауап қайтарды. өңшең қорқақ.

  15. Оралманка

    “Моңғолиядан келген «оралманка» Көкшетаудағы мектеп директорының атына үсті-үстіне арыз жазады. Әлгі директор мектепке еңбегі сіңген адам еді. Ақыры, әлгі әйелдің арызына сенген жергілікті билік директорды орнынан алып тастайды.
    Мені осындай жағдай таң қалдырады” деген бетсіз емес беті жап-жалпақ, көзінде қара көзейнәк таққан “сұлуға” айтарым:
    Сенің зерттеуші емес өсек тыңдап, шала-пұшық нәрсіелермен айналысатын нағыз суайт екеніңді осы сөзің анықтап тұр!
    Оралмансың деп кеудемнен итеріп, қыспақтаған соң жоғары жаққа арызданғаным шын. Олар істің мән жаймыен таныса келе сенің айтуынша “еңбегі сіңген” директорды жұмысынан босатты. Оған неге таң қаласың? Сен ше, оралмандар кім-көрінгенге басындырып үндемей жүрулері керек екен ғой! Біз өзіміз өскен сол елдерде де ешкімді басымызыға шығармағанбыз! Білмесең біліп қой!! Жөніңе жүр! Шетел қазақтарын зерттеу сен секілді маңқалардың ісі емес!

  16. Анара

    әрине кандастарымыздың көшіп келіп жатқанына бәріміз куанып жатырмыз, сол куанышымыз дұрыс па әлде бұрыс па деп ойланып қалатын кезім де болады. Нағыз патриот па олар? Ақтабан шұбырынды кезінде шетелге көшіп кеткен ата-бабамыз емеспе? Кашқындар емес пе олар деген де ой келеді. Күмән келтіретін ойларымды айтатын болсам, көптеген қытайдан көшіп келген оралмандар бізге үй керек, ақша беріңдер деп басында үкіметтен талап етті, ал Қазақстанда қанша жыл еңбек етіп адал еңбегімен үй ала алмай жүрген өз қандастарымыз қаншама. Елбасы бірінші солардың жағдайын жасаса жас отбасылар да баланы туар еді ғой шектемей. Ал бұл кісілер шетелде тұрып ол жақтағы жағдайлары тағы бар, не үшін талап етеді? Қандай еңбегі сіңді Отанына? Қашып кеткендері болмаса…… Және де айтқым келгені қанша оралманды көрдім естідім МЕНІҢ ҚЫТАЙЫМ, БІЗДІҢ ҚЫТАЙДА деп сөйлейді. Жүрегінде патриоттық сезімі бар Отанына деген махаббаты бар адам солай сөйлейді ме????? Негізі ойланарлық жағдай???? Елімізге қауіп төніп тұрған жоқ па халайық????????

    • Тарбағатай

      Анара деген айналайын, мүмкін Анар болар атың. аты-жөніңді анықтап жаза алмай жүріп әлеуметтік сәселеде не қатысың бар еді, балақай. Сен қай Қазақты көрдің шетелден келіп алып маған үй бер, ақша бер деп жүрген. осындай өтірік әңгімені қайдан шығарасыңдар? осындай өтірктерің үшін арғы дүниеде Алланың алдында, бергі дүниеде өз ар-ұяттарыңның алдында жауап беретіндеріңді ұмытпаңдар!
      сосын, кезінде көшіп ктекен ата-бабалмыз деген не сөз тағы! осы сен секілді бишара, түк білместерге түсіндіре алмай кетерміз, мүмкін. шетелдегі Қазақтар тарихи атамекенінде тұрып келе жатыр, олар соғыс жылдары көшіп қткендер емес. соғыс жылдары өткендер болды, шынымен, бірақ олардың саны шамалы, Мақаш Тәтімов ағамыздың дәлелдеуінше сол жылдары шел елге 30-40 мың Қазақ көшкен көрінеді, ал қазіргі шетелдегі қазақтар саны 5 милион! сонда кешегі отыз мың Қазақ мүгін бес милионға өсіп кетті ме?
      Сендер секілді ақымақтарға уақытымыды кетіріп жазып отырғанымының өзі артық, бірақ, ақымаққа да ақыл кіріп адам болар деп үміттенем. Сырттан келген Қазақ сендерйлерің ештемесін ұрламайды, қорықпай жүре бер, сенің қоыңдағы наның оған таңсық емес. өйткені олар сен оайлағаннан әлдеқайда биік, мықты. өз күндерін өздері көре алады, оған қоса Қазақ елі үшін еңбек етеді…

      • Тарбағатай

        Анара деген айналайын, мүмкін Анар болар атың. аты-жөніңді анықтап жаза алмай жүріп әлеуметтік мәселеде не қатысың бар еді, балақай. Сен қай Қазақты көрдің шетелден келіп алып маған үй бер, ақша бер деп жүрген. осындай өтірік әңгімені қайдан шығарасыңдар? осындай өтірктерің үшін арғы дүниеде Алланың алдында, бергі дүниеде өз ар-ұяттарыңның алдында жауап беретіндеріңді ұмытпаңдар!
        сосын, кезінде көшіп ктекен ата-бабаларымыз деген не сөз тағы! осы сен секілді бишара, түк білместерге түсіндіре алмай кетерміз, мүмкін. шетелдегі Қазақтар тарихи атамекенінде тұрып келе жатыр, олар соғыс жылдары көшіп өткендер емес. соғыс жылдары өткендер болды, шынымен, бірақ олардың саны шамалы, Мақаш Тәтімов ағамыздың дәлелдеуінше сол жылдары шет елге 30-40 мың Қазақ көшкен көрінеді, ал қазіргі шетелдегі қазақтар саны 5 милион! сонда кешегі отыз мың Қазақ мүгін бес милионға өсіп кетті ме?
        Сендер секілді ақымақтарға уақытымыды кетіріп жазып отырғанымының өзі артық, бірақ, ақымаққа да ақыл кіріп адам болар деп үміттенем. Сырттан келген Қазақ сендейлерің ештемесін ұрламайды, қорықпай жүре бер, сенің қолыңдағы наның оған таңсық емес. өйткені олар сен оайлағаннан әлдеқайда биік, мықты. өз күндерін өздері көре алады, оған қоса Қазақ елі үшін еңбек етеді…

  17. Айнур

    Казактын тили кандай ластанган, пикирлерди окып отырсам барлыгы кате, маскара. Менде казак ариптери жок, кеширим сураймын, бирак казак ариптеримен жазылган пикирлердин озин окуга болмайды. Пикир жазар алдында казак тили жане адебиет окулыгын окып шыгындаршы, отиниш

  18. Қазақ

    Гулнар Меңдіқұлова қаным ,Сіз қатты қателесесіз ,іш тар ,көреалмаушылық ,өзіңіздің ой санаңыздың тайаз,тук көрмеген надандау екеніңізді білдіріп жатырсыз ,қалай бөлім басқарған таңым бар .Біріншіден
    Егемендік алғанда ,Біздің Қазақтың саны небарі 40-45 %еді Қазақстанда .Ал керек болса Қалай Ел боламыз ,Тілімізді қалай мемелекеттік тіл жасаймыз ,Алі кунге Тіліміз Өз Туғырына Қонған жоқ ,Ал сен болсаң ішіп -жем асыма тусті дейсің Кишкаман .Екіншіден Оралған ағайынға беретін қаражат ,алғашқы жардем дер беріп жатқан ,Олар Келмесе де келсе де , Саған ешқашан Өкімет Тегін 5тиын да тегін бермейді ,Соны білукерек Еңбегіңмен Нан Табасың ,Жан Бағасың ,Сендейлер Ана Казактарға ,Орыстарға таптырмайтын қарусыңдар соны біліп қой ,Арандатушы

  19. Кылышбек

    Менин ойымша пикир жазганлардын басым копшилиги оралмандар секилди.Оралмандарга келер болсак дурыс.”Кокирегин какпай ” журсин дурыс биздин елде Оралмандарга деген коз карас озгеше жергиликти халыкка караганда оралмандарды ылгида котерип журеди егерде кандайда бир оралманга ауылды жерден калага узак жерден жер не болмаса уй берсе олар сол мезетте арызданып жагдайларын айтып шыгады не болсада жаксынын барлыгын алгысы келеди сонда елим деп казагым деп келип жаткан турлери осыма биз егемендигимизды алган жылы осы азаматтар каида калды кошип келгиш болса аллага шукир Казакстан аякка турып жагдайы тузуленген сон букили кошип келгиш бола калыпты кайда карасан арызданушы шагымданушы наразылык билдируши букили басым копшилиги оралмандар.Артык айтсам кеширим сураймын казакта соз баргои “турасын айтсан туганына жакпайсын деген ” дурыс жагынан тусининиздер.

    • Тарбағатай

      қылышбек қылығың қатыннан аумайды екен, өсек айтып отырғаныңды айтам, қай әйелдің өсегінен естідің екен осы сөзді, шетелден келген Қазақтарға үй жер беріп жатыр дегенді. Басыңды сілкіп ояншы, ағайын! Қазақстан кешегі ксро емес, демек халыққа өкімет ешқашан тегін үй бермейді, капиталистік қоғамның талабы сол, әр адам өз жағдайын өзі жасайды. мемілекет үй береді деп күтіп отыру ол социялизымның сарқыны. үй керек бе жұыс істе, ақша тап…
      ал бұл барлық адамға бірдей, жерлік халыққа бұйырмаған үй мен жер шетелден келген Қазаққа қайдан тисін. Сенің ұялмай айтып отырған өсегің мынау: ауылды жерден берсе қаладан бермедің деп арызданады- дейсің, осындай сөзді айтқаннан ұялсаң етті. осы өтіріктерің үшін баба алдында да, бала алдында да күнәһар, қылмыскерсіңдер осылай айтатындар!!!

  20. Осындай мəңгүрттер тұрғанда адам болмайтын шығармыз.
    Жағың қарыссын! !!
    Кім сөз берді бұл кісіге? Қызық.?
    Басшылар қайда қарап отыр осындай адамдардың аузын жаппай.

  21. пппп

    озын оралман кылып жер аударып ресейге кояберу керек казак болатура казакка тискен ишы тар малгунгой

  22. Ассар

    Кеудесін қағатындарды көргің келсе неге өз отанда емес орыстарды, еврейлерді, ұйғырларды, ялян базарындағы дүнгендерді, өзбектерді, тәжіктерді көрмейсің топас Гүлнәр Меңдіқұлова ? Оралман болады ма жергілікті қазақ болсын кеудесін қағып жүре алатын жер тек осы қазақстан ғана. Мықты болсаң ана “я не знаю казахский язык и не хочу знать” -деп кеудесін керіп тұрғандарға, “нормально языке говори”- дейтіндерге айт бұл сөзіңді есек.

  23. Жандос

    Жолдастар бұл Гульнар ханым мен “Карабан” газетіне қандайда бір заңды шара қолдау керек сияқты ұсыныстар бар ма?

  24. Солдатханұлы Даурен

    Атылған жырақтағы таңды басым,
    Біледі ынтымақсыз мандымасын.
    Тəуелсіз өркениет сапарында,
    Бір қазақ бір қазақты аңдымасын!

    Солдатхан Орайханұлы “Қасірет” поэмасынан

  25. Жандос

    Бұны да ғалым элита дейді-ау! Ұят-ай! Жер аудару керек сөз жоқ!!! Не айтарыңды білмейді екенсіңғой! Өз қолыңыды өзің кесу деген осы шығар.

  26. Саулегүл

    Кезінде жер аударылған 130 астам өзге ұлт өкілдерін сіңірген қазақтың дархан даласын қызғана ма?!

  27. Гулнур

    Бұрын кедергі орыс тілін білмеуіе ді, енді қазақ тілі көп айналыста дей ме? Масқара! Осы оралмандар емес пе “қазақсың ба? Қазақша сөйле!” деп қазақ тілін кең айналысқа салған? Орыс болып кетуге сәл қалған жергілікті қазақтар сол кезде! Әліге дейін 3 қазақ пен бір орыс тұрса, бәрі орысша сөйлейді! Сұмдық! Солай бола тұра аузына келгенді сөйлей беруге бола ма?! “Атақ керек деп Мәскеуді өртепті”нің кері ғой мынау!

  28. жанаргүл

    Ишин куйип ол , асыл
    Ьастысы ел басы бизбен
    Сен жеп жеп семиргенин корнип тұр
    Биреудин алдеп берген акшасы мен оттап отырсын го тоймай…….

  29. Барша Отан

    Cаламатсыз ба Казакстандыктар,,,,Гүлнәр Меңдіқұлова, мына берген субатынызга жауап беру керексиз,,,,Сурак койып жаткан “Журналистте”- койган сурактары ушин жауапка тартылсын,,,Мынау казак пен казак арасына от салып-арандатушылык

  30. Әлима

    Жел турмаса шөптің басы козгалмайды дейді қазақта. Гулнар ханымның бұлай айтуына қарағанда себеп болған шығар. Оған бола соншама согудің қажеті қанша. Оқуға ұяласың. Біз Қазақтар осындаймыз ба шынымен? Мен бұл жерде біреуді жақтап отырған жоқпын. Түсініңіздер. Ашуға ерік бермеңіздер.

  31. Gulnar gichi

    gulnur hotahbas ozinnin tarihin haidan shikkanin bilesnba kazakh tarihi hai jildan bastalatinin bilmeisn aiteu bir kazak handigi 550 jil degen bar ol otrik. kazrgi kasakstandagi kazakhtar shata degen soz oralmandar dep basindi aurtip ozindi juldiz bolamin dep oiladnba? oristin kol astinda kizdari kun uldari hul bolgan kunderindi umittindarma 24 jil hul bolip otkzgenderindi umittrgan ekengoi. mongolia kytaidagi kazaktardin uldari hul kizdari kun bolip omir surmegen. Gulnar sagan aitarim “Saudin tamagin iship Jindinin sozin soileme” “irigennin auznan shirigen shgadi”-deidi kazak atam

  32. Нұрлан

    Қазақты жамандама қазақ бала ,
    Халық қой қазақ деген аз ақ қана .
    Мәңгілік ай астында жер үстінде ,
    Қазақтың жанашыры қазақ қана .

    Алланың тілегені бірлік еді,
    Имәнсыздәр бір нәрсе бүлдіреді .
    Адамның жүрегіде құмыра ғой ,
    Ішіне дін кірмесе жын кіреді .

  33. Казак кызы

    Созинин жаны бар.. Коршилеримизлин 60% Иран, Ауганнан келген оралмандар. Сана сезимдери томен, адамгершиликтен журдай. Ал жагдайлары жергиликти халыктан жаксы. Онын устине араларында ” балехор” коп. Тит етсе арыз жазып, сотта, акимшиликте муляйимсип отрад. Жане булардын ата-бабалары саткын деп санаймын. Сол киын уакытта отанын сатып баска мемлекетке кашып кеткен. Енди бейбитшилик, тауелсиздик алганымыздан сон кайта оралып жатыр..

  34. Бір қазақ

    Бұл Қазақтардың ішіне ірткі ,бүлік салушы, сатқын, орысқұл не басқақұл! Нағыз не ұлтын сүйетін тарихшы болса бұлай жазбайды. Бұл – қатын-өсек тарихшы! Бұған бола ұлап шулаудың керегі жоқ! Бұл сайтын редакторы да кім екен?!

  35. жанаргүл

    Оралмандар не деп???? Кеудесин какканын дәлелдей аласын???? Керсинше сендер оралман деп кеудесин қағасың дар.
    Оралмандар кошип келген жеринен окипипте жатады
    НЕГЕ???????
    Өйткені кимдер кара жұмыс та ??????ОРАЛМАНДАР!!!!!
    Кимдер тұрмыс жагынан киналады??????? ОРАЛМАНДАР! !!!!
    туыс туганын, уй жайын ози оқып битирген маманын тастап қазағым елим каным деп келгенде коретиндери осы
    Ерлери курлыста, әйел дери полда
    НЕЛИКТЕН????????
    СЕБЕБИ ол жақтағы диплом мында жарамайды типтен жоғары оқу ды битирип жоғары билим алған адамдар жетерлік солардың барлығы қазақстан ға келип құрылыста жүреді
    ОЙТКЕНИ????????
    Биринши ден құжат жағы нан киналса
    ЕКИНШИДЕН қазақ гым елим каным деп келседе орыс тілден киналады кошип келген жеринен кормеген тирликти наны ушин бала шағасы ушин мыннан көру ге мәжбүр болады. …
    Елбасымыз бир рет акша берип көмектесседе ол акшамен барине жетип бирден байып кеттпейди
    ТИПТЕН ишип жейтин шай тамагын шарық тап тұрған заманда…
    Енди қазақстан дағы орыстарға келе тин болсақ олардын екнин бири бай астында машинасы, басын да уйи олар құжат жағы нан еш қиын дық кормейди озине тиесілі маманы бойын ша жұмыс жасай ды
    Ал қазақ тар квартира жалдайды орыстар намысына тиип оралман деп шеттеди сондағы кеудесін көтерген дер ОРАЛМАНДАР МА??????????
    БЕС ОРЫСКА КАЗАКША УЙРЕТИП кеудесін котергенди және қазақтарды мазак қылған ды тоқтатыңыз. …..

  36. Казак

    Ак коныл казагым ай. Бул деген нагыз шакпа шоп кой. Кiм бiледi Тыныш жаткан Казакстанды коре алмаушылар ушын жумыс жасап казактын тыныштыгын бузгысы келген намысы жок саткын деген осы. Акша не стетпейды адамга.

  37. Жанақ

    Оралмандар кімнің асына таласыпты? Айттың екен, фактпен келтірмейсің бе? Түріңе қарасам асынан айырылған адамға ұқсамайың. Екі бетің жылтырап, тойып секіріп жүргенің көрініп тұр.

  38. Айдана

    Жаналык ашып атын шыгара алмаган сон, танымал болу ушин истеген амалы гой… Ешкимди ешким уйне киргизип, колымен тамактандырып отырган жок… Бул алемде барлык адам оз кунин корип жур… “Биреуге жаксылык истемесен де, зиянынды тигизбе” деген. Адам билими тасып турса, гылымга жумсауы керек, куши тасып турса, спортпен айналыссын!

  39. жынды

    Қазақтар көре алмайды ғой. Азербайжандарды, түріктерді, уйғырларды, енді өзіміздің оралман қандасты көре алмай жатыр. Одан да түзеліп, жалқаулықты қою керек. Сонда басқа ұлттардан асып түсеміз. Шыны керек, қазіргі қазақтардың көбінің қолына дым келмейді, өзге ұлттарға қарағанда қазақтар жалқау ғой. Шетелден келген қазақтардың менталитеті басқалау болғандықтан пысықтау боп келеді. Дұрыс көзқараспен қарайық

  40. Не дейіт?

    Орыска тиіссе алауыздаушы дейді. Қазақ баурыңа тисіп нең кетіп барады. Асыңды бөліп беріп отырсыңба? Ел басының сараптал саясатын бастан тепкен қандай тексіз Қазақсың

  41. ӘЖЕ

    Гүлнәр Меңдіқұлованың «Караван» газетіне берген сұхбатын оқып, жүрегімнің ауырғаны – ай !
    Гүлнәр Меңдіқұлова Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ғылым бөлімін басқарған, сауатты адамның осындай тым таяз адам екеніне таң қалам? ҚАНДАЙ НАМЫССЫЗ ЕДІҢ? .Гүлнәр қазақ болса, қазақтар келіп көбейгеніне қуанбай ма? Қазақ емес қой деймін. Қанында қазақ қаны бар адам өзінің қазағына ондай сөз айтпайды
    Тарихшы деп қойыпты, қайдағы тарихшы, сауатсыз. Өзімізды өзіміз осындай деп қорлап жатсақ,
    болашағымыз не болмақ? Қазақтар ойланып сөйлейік , намыс деген бар! Гүлнәр Меңдіқұлованы сотқа беру керек.
    Ел арасына іріткі салған деп.

  42. Солтустиктен

    Биз кардан казак жасай алмай отырмыз. Орекендер каптап, путиншилдер Совет жалауын котерип жур коммунистермен биригип солтустикте. Ал, мына профессор путиншил былык, ел булдиргиш. Мундайды Аль- Фараби атындагы КазГу-ден куу керек. Урпак санасын улайды. Мутанов Г мыкты галым болса, ози акын болса, кайда карап отыр, ужымында мундайды устап.

  43. Теле

    Бұл гүлнардың пікірі емес. Бұл КАЗГУ дың пікірі және гүлнар бұрындары және қазір де қосышалай жұмыс жасап келе жатқан ДҚҚ ның көзқарасы мен пікірі. Үйткені гүлнар солардан ақы алады және сол мекемелерге тәуелді түрде жұмыс жасайды. Сонда алауыздықты кім тудырып отыр?

  44. alash

    Гүлнәр Меңдіқұлова сен осы сөздерің ұшін жауапқа тартылатын боласың , жане осыны ұйымдастырған қасыңдағы тілші сымақ сенде жауапсыз қалмайсың , қазақпен қазақтың ортасына от жағатындай сендер сірә кімсіңдер ? атамыз қазақ іштен шыққан жау жаман деп айтқан гой сол міне осы бұл деген ұлтымызды ұлкен арандатушылық буларды айаусыз тұрде заңмен жазалау керек

  45. Mayra

    Ағайын бұл ханым біздің жазбада жазған шаруасы жоқ кэнди краш деген ойын ойнап жайында отыр фейбукте

  46. Арон

    АРОН

    Бұған жауапты Ұлы абай баяғыда-ақ айтып қойған-гой.Оның үстіне арысы 300 жыл, берісі 70 жылғы бодандықтан сіңген құлдық психологи салдары осылай дүркін-дүркін өз жатырына шабуыл жасай бермек…
    Бәріне уақыт емш! Жазалау да уақыт еншісінде! Куәгер үшінші буын!

    Қалың елім, қазағым, қайран жұртым,
    Қайдан ғана бұзылды сартша сыртың?
    Ұқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,
    Аузымен орақ орған өңкей қыртың.
    Өзімдікі дей алмай өз малыңды,
    Күндіз күлкің бұзылды, түнде – ұйқың.
    Көрсеқызар келеді байлауы жоқ,
    Бір күн тыртың етеді, бір күн – бұртың.
    Бас-басына би болған өңкей қиқым,
    Мінеки бұзған жоқ па елдің сиқын?
    Өздеріңді түзелер дей алмаймын,
    Өз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың.
    Оңалмай бойда жүрсе осы қыртың,
    Әр жерде-ақ жазылмай ма, жаным, тырқың?
    Қай жеріңнен көңілге қуат қылдық,
    Қыр артылмас болған соң, мінсе қырқың?
    Тиянақсыз, байлаусыз байғұс қылпың,
    Не түсер құр күлкіден жыртың-жыртың.
    Ұғындырар кісіге кез келгенде,
    Пыш-пыш демей қала ма ол да астыртын?

  47. Талғат

    Қазақтың қазақтан басқа жауы жоқ. Кезінде ата-бабамыз қашып кетсе, осы кедей қазақтардың орыстармен бірлесіп қырғынға ұшыратып сыйдырмағанын білмейді өздері. Жаяу Мұсаның “Көререм қашқындықтың күні туса” деп айтқанындай осы кездеде өздеріңнің араларыңда қашып жүргендерің жетерлік қой. Адам кінәсін өзінен іздеу керек . Ата-бабамыздың алдында кінәлі екендеріңізді түсініңіздер. (Кедей болғандарыңды да біліп жүріңдер)

  48. Талғат

    Біздің бәрімізге ынтымақ, татулық керек ағайын! Пенде болған соң екі жақтың да кемшілігі және артықшылығы болады, тек түзете білейік…

  49. Баха

    Оралман, оралман дейсіңіздер. Өзбекістаннан, Қарақалпақстаннан көшіп келіп келіп жатқан қазақтарда оралман санатына кіріп кетіп отыр. Тарихтан қарап отырсаңыздар сол Қарақалпақстан кезінде Қазақстан құрамында болды ғой,Әттең тоталитарлық режим кесірінен Өзбекістанға беріліп кетті. Қолдарыңнан келсе соны неге дауламайсыңдар.

  50. көк_жал_kz

    Ассалау мағалаикум! бəріңе сəлем!
    Бір ауыз сөзге бола бет жыртыспаиық.
    Осылаи бола берсе бір біріңе деген жеккөру артып кетпесе кемімесі анық.

  51. Марқасқа

    “Қазақтың жауы – қазақ” демекші бұл қайта оралған қазақтардың сағынып сарғайып келген түрлері осы болса жетіскен екен!. Өңшең ауыздарыган ақ ит кіріп көк ит шығатын боғауыздар. Отаным деп келіп отандастардың жағасынан алып бет жыртысуға дайын тұрғандар. Егер осылай жалғасып халық арасында бүлік шығатын болса ол азаматтадың мұнда келуі де мұң болып қалатын күн алыс емес ағайын. Өйткені бір де бірі салиқалы ақылды сөз айтып отырған жоқ. Ал арыз әселесіне келер болсақ мұнда да “сен тұр мен атайын” дейтіндей арызқойдар жоқ емес. Сондықтан келіп алып елдің твнышьығын бұзбай жайларыңа отырыңдар!

  52. Nazym

    11сыныптың талапкер кітабынан оқығаным бар 30 мың қазақты патша өкіметі күшпен Қытай жеріне жер аударған деп олардын жартысы Монголия га кеткен жартысы Ауганыстанга кеткен ауганыстан аркылы еуропага кеткен деп окыдм тарихты білгіш сымак болманыздарш оралмандар деп боліп жетіскеннен оз жерін тастап кетті даймісіз Сол кездерде тіпті Алихан Бокейхановтын Ленинге жазган хаты Амангелді Имановпен Әбдіғаппар Жамбосынов келді оларды күш қолданбай ұстаймыз деген ойдамн деп жазганы бар екен 11сыныптн Талапкер кітабынан окыдым
    Тарихта коп жасырын жайтар бар оларды білмей жатып ….бос сойлеудн кажеті жок

    • Nazym

      Katelesp kettm 300min
      kazak
      Актабан Шубырынды дей беред елдін бәрі тарих білгіш болып 1916 улт азаттык козгалыс жылдары Әлихан Бокейханов Тынышбаевтар катыскан істер1905 1906 жылгы козгалыстар туралы біреуіде білмейд сол кездері казактарды жер аудыру жургізіген екен негізі оралман демейак койсн орыстармен ауыз жаласкан жок есесіне Патша окіметімен ауыз жаласкан казактардын аркасында жер аударылды Актабан Шубырынды деп айта бермей баска деректердіе окып коргендерінз жон

  53. Айдын

    1- Қазақ арсінда реткі саладын жалмауыз
    2- Жаман ойы бузлған қызғаншақ қатын
    3- осыған суxбат жасаған адамда дурыс емес
    4- Қазақ атынан сойлейтын уқығы жоқ
    5- осыны оқып уақтым бекер кетті

  54. талғат

    Мына фотодағы беті салтақ-салтақ Малбағарқызы деген не әйел кейпі жоқ, не ғалым кейпі жоқ біреу ғой, тарихшы болса мұндай бассыз, топастың пікірін айтпас еді, сатып алған шығар ғылыми атағы болса, осы елдегі көп ғалымсымақтар сияқты, оралман деген сөз мүлдемге қате, Мырзатай сияқты жағымпаз, өтірікші, тарихты бұрмалаушылардың шығарып алғаны. Себебі Қытайда тұратын қазақтар атам заманнан өз мекенінде тұрып жатқан өз наймандарымыз бен керейлеріміз. Қытай мен Ресей кезінде шегараны бөліскенде қате бөліп тастаған атаңа нәлеттер….Елге келіп, қоныстанып жатқан ағайындарды өз қандастарымыз деп айтқанымыз жөн. Ал енді үй сұрап, жер, қаржылай көмек сұрайтындар осында да жетеді, ипотечниктер, ЦОН, әкімшілік жағалаған қазақтар бізде де жетеді, өйткені қазағымыз кедей өкінішке орай…Сондықтан мынандай салтақ бет, сасық ауыз, топастар сүйек жұтпас бұрын кө-мен ақылдасып алсын алдымен!…

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған