004

قىتايعا قازاق قىزىنىڭ قاجەتى قانشا؟

جەردى جالعا العان قىتاي ازاماتتارى ەرتەڭ قازاق قىزىنا ۇيلەنىپ، وسى ارادا ماڭگىگە قالىپ، اقىرى جەرىمىزدىڭ مەنشىك يەسى بولىپ شىعا كەلەدى دەگەن قاۋىپ بار. Kaz.365info.kz cايتىنىڭ ءتىلشىسى كامشات ساتيەۆا زەرتتەپ-زەردەلەگەن ساۋاتتى دۇنيەنى سىزدەرگە دە وقۋعا ۇسىنامىز. 

ءيا، وسىلاي دەپ جەر داۋى تالقىسى كەزىندە اشقان اۋزىمىزدى جيناپ ۇلگەرمەگەن ەدىك، كەشە عانا قىتايدان ءبىر توپ ساليقالى دا قالتالى قىتاي جىگىتتەرىنىڭ كەلە جاتقانىن، ولار وتباسى قۇرۋ ءۇشىن قازاق قىزدارىن الاتىندىعى تۋرالى جارناما بۇرق ەتتى. جارناماداعى دەرەككە سۇيەنسەك، قىتاي جىگىتتەرىنىڭ اياعى ءالى ءبىزدىڭ جەردى باسپاعان، بىراق كەلمەي جاتىپ، ولار جار ىزدەپ، الدىن الا جار سالىپ جاتىر.

«18-40 جاس ارالىعىنداعى باسى بوس قىزدار! بەيجىڭ تۇرعىنى، بويداق ەر جىگىتكە تۇرمىسقا شىققىڭىز كەلە مە؟ بىزگە حابارلاسىڭىز. بەيجىڭنىڭ دوكەي جىگىتتەر توبى استاناعا وتباسىن قۇرۋ ءۇشىن كەلە جاتىر. ارنايى بىرنەشە شارالار دايىندالىپ جاتىر. ەر ادامدار باقۋاتتى ءومىر سۇرەدى، ەۋروپالىق ءبىلىمى بار، اعىلشىن، ورىس تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن»، — دەلىنگەن Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى «دوسكا وبياۆلەني الماتى، استانا»  توبىندا جاريالانعان حابارلاندىرۋدا.

سوندا بۇل نەتكەن اسىعىستىق دەسەڭىزشى؟.. بۇكىل عۇمىرلىق سەرىكتى وسىلاي وپ-وڭاي تاۋىپ، ەشقانداي سەزىمسىز وتباسىن قۇرۋعا اسىققان قىتاي جىگىتتەرىنىڭ نە ويلاعانى بار، ءوزى؟..

مارقۇم بوپ كەتكەن سەناتور يران ءامىروۆ 3-4 جىل بۇرىن ءماجىلىس قابىرعاسىندا جەر داۋى ماسەلەسى كوتەرىلمەي تۇرعان كەزدىڭ وزىندە: „جيەندەرىمىز جەلكەگە شىعىپ، ەلدىكتەن ايىرىلۋىمىز مۇمكىن„ دەپ دابىل قاققان. سول كەزدىڭ وزىندە سەناتور جالعان نەكەنى زاڭ جۇزىندە اۋىزدىقتاي الماي وتىرعاندىقتان قىتايلار كوپتەپ قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ جاتىر دەپ اشىنىپ ەدى.

ساياساتكەر مۇنىڭ سالدارى قازاقتىڭ ەلدىگى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ دەپ سالعان.

2014 جىلعى ستاتيستيكا بويىنشا، قازاقستاندا جۇرگەن قىتاي ازاماتتارىنىڭ سانى 300 مىڭنان اسىپ كەتكەن. ونىڭ 99 پايىزىنىڭ جوعارى ءبىلىمى بولماعان. ال قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ العان قىتاي سانى 5 مىڭعا جەتكەن.

مىنە، بۇل كورسەتكىش الداعى جىلدارى ۇلعايماسا ازايماسى انىق. ويتكەنى 10 ملرد دوللار قارىز العان قازاقستان قىتايمەن بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كەلىسىمىن بەرىپ قويعان. سونىڭ ءبىرى – اۋىلشارۋاشىلىعى جەرلەرىن يگەرۋ. جەردى يگەرىپ قانا قويماي، ولار ونى ۇزاق مەرزىمگە جالعا الماقشى دا. مىنە، وسى تۇس قوعامنىڭ نارازىلىعىن بۇرق ەتكىزىپ، جەر كودەكسىندەگى جالعا بەرۋ تۋرالى نورمالارىنىڭ قىزمەتىن ۋاقىتشا توقتاتقان-تۇعىن.

قىتاي دياسپوراسى كوبەيسە، ولار بيلىككە تالاسادى

قىتايتانۋشى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءنابيجان مۇحامەتحانۇلى قىتاي قانشا ينۆەستيتسيا قۇيسا، سونىڭ ءاربىرىنىڭ استارىندا ساياسي ءمان بار دەپ سانايدى. ونىڭ پىكىرىنشە، قازاقستانداعى اۋىلشارۋاشىلىعى جەرىن يگەرەمىز دەگەن ءجاي سەبەپ قانا، ونىڭ استارىندا قىتايلاردىڭ قازاق قىزىنا ۇيلەنىپ، وسى ارادا كوبەيۋ تۋرالى پاسىق پيعىل بار.

— شەكارانى انىقتاپ، بەلگىلەۋ مەرزىمى 1998 جىلى اياقتالعانىمەن، قىتايدىڭ وقۋلىقتارىنان وسى كۇنگە دەيىن بالقاشتىڭ ماڭى، قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىسى قىتايدىڭ اتا-باباسىنىڭ جەرى دەگەن تۇسى الىنعان جوق. بۇل قىتايدىڭ جاسىرىن يمپەريالىق جوسپاردان باس تارتپاعانىن بىلدىرەدى. ەندى ولار ونى قايتسە دە جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسادى. بۇنىڭ ۇلت ءۇشىن قانداي قاۋىپ-قاتەر الىپ كەلەتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى.

ەندى «قىتايعا جەردى يگەرۋدىڭ قاجەتى قانشا؟» دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە اڭگىمە قوزعاساق. مەنىڭشە، ەش قاجەتى جوق. تەك ولار جەردى يگەرەمىز دەپ كەلىپ، وسىندا قازاق قىزىنا ۇيلەنەدى، ولاردىڭ بالاسى قازاقستاندا تۋىپ، قازاقستاننىڭ ازاماتى بولادى. ياعني، جەردىڭ زاڭدى قوجايىنىنا اينالادى. بۇل قازاقستانداعى قىتاي دياسپوراسىنىڭ سانى 30-40 پايىزعا دەيىن ارتۋىنا الىپ كەلە الادى. ماسەلەن، بۇرىن ۆەتنام مەن قىتاي اراسىندا قاقتىعىس بولدى. نە ءۇشىن؟ سەبەبى، ۆەتنامداعى قىتاي دياسپوراسى بيلىككە تالاستى. سوندىقتان بۇل تاۋەلسىزدىگىمىزگە ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى.

شەتەلدىك جۇمىسشى كۇشىن زاڭمەن شەكتەۋ كەرەك

قىتاي سوڭعى جىلدارى قارقىندى دامىعانمەن، وندا ەكولوگيالىق ماسەلەلەر وتە كوپ. ودان كوپتەگەن اۋرۋلار تاراپ جاتىر. سوندىقتان ولارعا جەر كەرەك، — دەيدى عالىم.

ساياساتتانۋشى دوس كوشىم ۇلكەن وكىنىشكە ۇرىنباس ءۇشىن دەرەۋ ارادا زاڭ قابىلداپ، رەسەي سەكىلدى شەتەلدىك جۇمىسشى كۇشىن شەكتەۋ كەرەك دەپ سانايدى.

— قىتايلاردىڭ قازاق جەرىنە كوپتەپ كەلۋى ءبىزدىڭ ۇلتقا ۇلكەن اپات اكەلەرى ءسوزسىز. بىلتىر رەسەي سىرتتان كەلەتىن جۇمىس كۇشىن شەكتەدى. وندا قازىر شەتەلدىك جۇمىسكەرلەر سانى حالىقتىڭ ءبىر پايىزىنان اسپايدى. بىزگە دە وسىنداي ءبىر باستاما كەرەك. ءبىز مۇنى جەر رەفورماسى بويىنشا ۇلتتىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا ۇسىنعان دا بولاتىنبىز.

3 پىكىر

  1. ومىرزاق

    وسى كەزەڭدە بىزگە ەڭ قاۋىپتى ەل قىتاي بوپ تابىلادى. سوندىقتان ولارعا قارسى ارنايى جوسپار بولعان دۇرىس. وسىعان ءتيىستى قۇزىرلى ورگاندار باسىندا جاناشىر مىندەتتى قازاق وتىرۋى ءتيىس. ءƏربىر كىرگەن ازاماتىنىڭ قول، كوز ۇلگىسى ارقىلى ەلەكتروندى كارتوتەكالىق بازاسىن جاساۋ. كىرىپ شىعىپ كەتكەنشە تولىق باقىلاۋ ورناتۋ، قاداعالاۋ. قازاق قىزىن الۋعا تولىق توسقاۋىل، ازاماتتىق بەرمەۋ، جەڭىلدىكتەن شەكتەتۋ، كەلەر سانىنا شەكتەۋ ەنگىزۋ قاجەت. ولار كوبەيگەن سوڭ مىڭ قاقساعانىڭ بەكەر بولادى. كəزىردىڭ وزىندە ورىس،وزبەكتەن كەيىنگى ءۇشىنشى ەتنوسقا اينالىپ وتىرعان سياقتى.

  2. شەتەل ازاماتتارىنا تۇرمىسقا شىققان قازاق قىزدارىن قازاقستان ازاماتتىعىنان شىعارۋ كەرەك.ازاماتتىق نەكەنى زاڭمەن شەكتەۋ كەرەك.زاڭدى نەكەسىز بىرگە تۇرعانداردى جازالاۋ كەرەك.

  3. تالعار باۋىرجانۋلى.

    جۋمىس بابىمەن كەلسە… ناعىز مامان وزىمىزدەدە بار، مامانىدا كەلمەي-اق قويسىن! ماماندا قارا جۋمىسشىدا وزىمىزدەن تابىلادى! ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن العان ابيەكتىلەرى بولسا… وعان قازىر ءبəرى دامىعان زامان، سول قىتاي جەرىندە تۋرىپتا ءىسبارىسىن باقىلاۋىنادا بولادى. ءتىپتى بولماسا ءبىزدىڭ ماماندار شەگارا اتتاپ بارىپ، ءبىلىم اسىرىپ كەۋىنە بولادى، جالپى نۇرسۋلتان اتا قاراقىتايدى شەگارادان اتتاتپاڭىزشى!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

پىكىر ۇستەۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان

Dalanews.kz close[x]