Belarýs atom elektr stansasy TMD elderi arasyndaǵy eń kórnekti energetıkalyq jobalardyń birine aınaldy. Tehnologıalardy tańdaý, qurylys merzimi jáne qaýipsizdik standarttary týraly jalǵasyp jatqan pikirtalastar aıasynda Belarýssıanyń tájirıbesine qyzyǵýshylyq joǵary bolyp qala beredi. Nelikten atalǵan memleket atom elektr stansasyn salý týraly sheshim qabyldady, tehnologıalar qalaı tańdaldy jáne qorytyndy tańdaýǵa qandaı faktorlar áser etkengi týraly Dalanews.kz daıyndaǵan materıaldan oqyńyzdar.
Reseılik «Geoenergetıka» saıtynyń bas redaktory, sarapshy Borıs Marsınkevıchtiń aıtýynsha, Belarýs ekonomıkasy kóptegen jyldar boıy gazǵa táýeldi boldy.
«Atom elektr stansasy iske qosylǵanǵa deıin ulttyq generasıanyń shamamen 90 paıyzy gazdan keldi. Bul sheshim tek memlekettik sheshim boldy. Energetıkalyq qaýipsizdik turǵysynan bir resýrsqa táýeldilik durys emes. Bul árqashan táýekelge aparady. Bul jerde Reseımen qandaı da qarym-qatynas saıası turǵydan mańyzdy emes. Gaz qubyryndaǵy tehnıkalyq problemalardan eshkim saqtandyrylmaǵan. Kez kelgen aqaýlar aýyr zardaptarǵa ákelýi múmkin. Sodan keıin qarapaıym suraq týyndaıdy, bul jaǵdaıda ne isteý kerek? Mundaı táýekelge barýdyń esh qajeti joq ekendigi naqty aıyqyndalyp, Belarýs atom elektrstansasyn salý týraly sheshim qabyldady», - dedi Borıs Marsınkevıch.
Sarapshy atom energetıkasyn tańdaý tepe-teńdikti ártaraptandyrýǵa múmkindik bergenin atap ótti. BelAES-tiń eki energıa blogy paıdalanýǵa berilgennen keıin eldegi tabıǵı gazdy tutyný jylyna 5 mıllıard tekshe metrge qysqardy. Bul tómendeý bastapqy esepteýdi rastady. Atom generasıasy elektr energıasyn óndirýdegi gazdyń úlesin edáýir azaıtýǵa jáne energıamen jabdyqtaýdyń neǵurlym turaqty jáne boljamdy modelin qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
«Rosatomdy» tańdaýdyń sebepteri
Nelikten Belarýssıa reseılik serikteske toqtaldy. Sarapshylar qaýymdastyǵynda olar tek geografıamen nemese saıası jaqyndyqpen túsindirilmeıdi. «Geoenergetıka» saıtynyń bas redaktory Borıs Marsınkevıchtiń aıtýynsha, sheshýshi faktor Belarýs tarapyna tán pragmatıkalyq tásil boldy.
«Atom elektr stansasyn salý týraly sheshim prezıdent deńgeıinde qabyldanǵannan keıin, Reseı ǵylym akademıasy Sibir bólimi ıadrolyq fızıka ınstıtýtynyń mamandary jumys tobyn quryp, álemdik tájirıbeni júıeli túrde zertteı bastady. Olar búkil álemdi aralap, salynyp jatqan atom stansalaryna qarady. Onda olar onyń qunyn, qurylys merzimin, qaýipsizdik deńgeıin jáne senimdiligin baǵalady. Top shamamen úsh jyljumys istedi. Olar Fransıaǵa baryp, AQSH-taǵy jobalardy zerttedi. Fınlándıada qurylystyń qalaı júrip jatqanyn kórdi, Qytaı tájirbesine qarady», - dep túsindirdi maman.
Sarapshy túsindirgendeı, qorytyndy tańdaý reseılik merdigerdiń paıdasyna jasaldy. Óıtkeni korporasıa tolyq, jabyq qyzmet kórsetti.
«Rosatom MAGATE talaptary men taratpaý týraly shart boıynsha ulttyq zańnamany daıyndaýǵa kómektesýden bastap, mamandardy daıarlaýǵa jáne sáýlelengen ıadrolyq otyndy qaıta óńdeýge deıingi sheshimderdiń tolyq keshenin usyndy. Iaǵnı, birneshe seriktes izdeýdiń qajeti joq. Bárin bir jerde jasaýǵa bolady. Bul saıasatsyz pragmatıkalyq sheshim boldy», - dep atap ótti spıker.
Nelikten VVER-1200
Belarýs atom elektr stansasynda qaýipsizdik kórsetkishteri jaqsartylǵan 3+ býynyna jatatyn jáne «Rosatomnyń» eń zamanaýı damýy bolyp sanalatyn VVER-1200 reaktorlary qoldanyldy. Sarapshynyń aıtýynsha, qorǵaýdyń joǵary deńgeıi basty artyqshylyq boldy.
«Búginde bul blokta 36 qaýipsizdik júıesi iske asyryldy. Bul jobanyń apatqa ushyraý yqtımaldyǵy mıllıon jyl jumys isteýge eseptelgen alǵashqy reaktor. Belarýs atom elektrstansasynda eki energıa blogy jumys isteıdi. Osyndaı shema boıynsha Balqash aýdanynda da qurylys josparlanýda», - dep atap ótti sarapshy.
Stansanyń qurylysy toǵyz jylǵa sozyldy. Onyń ishinde 2011 jyly japondyq Fýkýsıma apatynan keıin eki jyldyq halyqaralyq úzilis boldy.
«Ol kezde búkil álemde qurylys jumystary eki jylǵa toqtatyldy. Osy ýaqyt ishinde qaýipsizdik kodeksi jańartyldy. Jobany pysyqtap, MAGATE-men qaıta kelisýge týra keldi», - deıdi Borıs Marsınkevıch.
Nege EPR-1600 reaktory emes
Sarapshynyń aıtýynsha Belarýs mamandary EPR-1600 Fransýz jobasyn da qarastyrǵan. Onyń sózinshe taldaý egjeı-tegjeıli boldy jáne basqa elderdiń, eń aldymen Fınlándıanyń ashyq tájirıbesine zer salǵan.
«Belorýstar EPR-1600 jobasyn, sonyń ishinde Fınlándıanyń tájirıbesin egjeı-tegjeıli zerttedi. Nátıjesinde olar odan bas tartty. «Olkılýoto» stansasynyń qurylysy shamamen 18 jylǵa sozyldy. Bul rette jobanyń bastapqy smetalyq quny shamamen 4,5 mıllıard dollardy qurady. Al qorytyndy quny shamamen 18 mıllıard dollarǵa deıin ósti. Qunnyń ósýi Fransıada 30 jyldan astam ýaqyt boıy is júzinde jańa atom stansalary salynbaǵandyǵymen, óndiristik tizbekter joǵalǵandyǵymen, AES jabdyqtaryn shyǵarýǵa arnalǵan zaýyttar basqa baǵyttarǵa qaıta baǵyttalǵandyǵymen túsindiriledi. Nátıjesinde fın jobasyna jabdyqty jetkizýdi 34 elden 21 myńǵa jýyq kompanıa júzege asyrdy. Al retteýshi zaýytta jáne jetkizilgennen keıin qosarlap qabyldaýdy talap etti. Kóptegen kompanıalar úshin tapsyrystar bir rettik boldy. Bul shyǵyndardy da arttyrdy. Nátıjesinde baǵa ár kezeńde ósip otyrdy», - dep túsindirdi sarapshy.
