Қазақстан жаңа саяси кезеңнің табалдырығында тұр, деп хабарлайды Dalanews.kz.

15 наурызға белгіленген республикалық референдум елдің басқару моделін түбегейлі өзгертуі мүмкін. Жаңа Конституция жобасы қабылданса, саяси институттар қайта құрылып, Парламенттің қазіргі форматы жойылып, оның орнына Құрылтай пайда болуы ықтимал.

Бұл процестің алдыңғы шебінде жүрген тұлғалардың бірі – Сенат Төрағасы Мәулен Әшімбаев.

Әшімбаевтың айтуынша, референдум нәтижесі оң болса, одан кейін тиісті заңнамалық және ұйымдастырушылық рәсімдер өтеді. Сайлау тағайындалып, жаңа орган – Құрылтай – 1 қыркүйекте жұмысын бастауы жоспарланып отыр.

Бұл қазіргі қос палаталы Парламент жүйесінің өзгеруі деген сөз. Егер Конституция қабылданса, 1 шілдеден бастап Сенаттың өкілеттігі тоқтауы мүмкін. Яғни, елдің заң шығару архитектурасы түбегейлі қайта құрылады.

Саяси сарапшылар бұл шешімді билік тармақтарының тепе-теңдігін қайта қарау әрекеті деп бағалап отыр.

Қазіргі Конституция күні – 30 тамыз. Алайда жаңа Негізгі заң референдум арқылы қабылданса, мемлекеттік мерекені сол күнге көшіру мәселесі қарастырылуы мүмкін.

Бұл тек күн ауыстыру емес. Бұл жаңа саяси дәуірдің символдық басталуы. Егер өзгеріс енгізілсе, 30 тамыз тарихи дата ретінде қалуы мүмкін, бірақ ресми мереке мәртебесі жаңа Конституция қабылданған күнге өтеді.

Қоғамда және медиада жаңа Конституцияда вице-президент институты енгізілуі мүмкін деген пікірлер айтылды. Осыған байланысты Сенат кулуарында Әшімбаевтан: «Сіз вице-президент боласыз ба?» деген тікелей сұрақ қойылды.

Оның жауабы қысқа әрі нақты болды:

«Бұл әңгімелердің барлығының негізі жоқ. Егер Қазақстан халқы референдумда Конституцияның жаңа жобасын қолдаса, референдумнан кейінгі барлық кадрлық мәселелер елдің жаңа Конституциясына сәйкес шешіледі», - деді Әшімбаев.

Яғни, ол жеке лауазымға қатысты болжамдарды жоққа шығарды. Сонымен бірге, Сенат таратылған жағдайда да мемлекет игілігі үшін «кез келген бағытта» жұмыс істеуге дайын екенін мәлімдеді.

Бұл мәлімдеме екі маңызды сигнал берді:

Біріншіден, кадрлық интрига емес, реформа мазмұны маңызды.

Екіншіден, саяси элита ішінде қайта форматтау жүруі мүмкін.

Жаңа Конституция жобасы қоғамда біркелкі қабылданып отырған жоқ.

Сыншылар бірнеше мәселеге назар аударады:

• билік тармақтарының нақты тепе-теңдігі қалай сақталады;
• жаңа институттар шынайы тәуелсіз бола ма;
• азаматтық құқықтар мен бостандықтарға кепілдік жеткілікті ме;
• атқарушы биліктің ықпалы күшейіп кетпей ме.

Халықаралық құқық қорғау ұйымдары да кей нормаларға қатысты алаңдаушылық білдірген. Олар құқықтарды шектеуге мүмкіндік беретін тұжырымдарға сақтықпен қарау керектігін айтады.

Әшімбаев бұл сын-пікірлерді «қалыпты демократиялық процесс» деп бағалап, ашық талқылауға шақырды. Оның сөзінше, реформа эмоциямен емес, құқықтық нормалардың нақты мазмұнымен бағалануы тиіс.

Егер халық жаңа Конституцияны қолдаса:

• 1 шілдеден бастап жаңа нормалар күшіне енуі мүмкін;
• Сенаттың өкілеттігі тоқтауы ықтимал;
• Құрылтай сайлауы өтеді;
• 1 қыркүйекте жаңа заң шығару органы жұмысын бастайды;
• Конституция күні өзгеруі мүмкін.

Бұл — елдің саяси құрылымының қайта конфигурациялануы.

Мәулен Әшімбаевтың позициясы айқын: басты мәселе – лауазымдар емес, жүйелік өзгерістер. Бірақ қоғамды мазалайтын сұрақтар да орынды:

Құрылтай шынайы өкілдік ала ма?

Жаңа модель билік тармақтарының теңгерімін күшейте ме, әлде керісінше ме?

Конституциялық өзгерістер демократиялық стандарттарға қаншалықты сай келеді?

15 наурыздағы референдум – тек дауыс беру емес. Бұл – Қазақстанның келесі саяси онжылдығын айқындайтын шешім.